Roos van Leary

De Roos van Leary (RvL) is ontwikkeld door Timothy Leary, en is een communicatiemodel dat is voortgekomen uit een psychologisch onderzoek naar de werking van gedrag. Leary hield zich bezig met de leer van gedragspatronen. Via onderzoek en observaties toont hij aan dat gedragspatronen voorspelbaar zijn. De voorspelbare gedragspatronen heeft Leary schematisch samengevat in een roos.

Volgens Leary heeft ieder mens een bepaald voorkeursgedrag maar kan hij of zij andere gedragen ook inzetten in bepaalde situaties. De RvL gaat ervan uit dat gedrag ander gedrag oproept. Met andere woorden: actie = reactie, oorzaak en gevolg, zenden en ontvangen.

Leary beschrijft dat menselijk gedrag over twee assen verloopt. Dit maakte hij visueel via een horizontale as (de ‘samen-tegen-as’ of ‘agressie-liefde-as’) en verticale as (de ‘boven-onder-as’ of ‘dominantie-afhankelijkheidsas’).


  • Horizontale as

    De horizontale as staat voor de relatie die iemand met een ander heeft. Zo bestaat er ‘samen-gedrag’ of ‘tegen-gedrag’. Met ‘samen’ wordt hier bedoeld dat iemand met de ander door één deur wil of kan. Er bestaat dan affiniteit met de ander. ‘Samen’ betekent dus dat het gedrag van de mensen is gericht op acceptatie van elkaar. Veelal op basis van wederzijds respect.

    Met ‘tegen’ wordt hier bedoeld dat iemand niet met de ander door één deur wil of kan. Er bestaat dan vijandigheid naar de ander. ‘Tegen’ betekent dus dat het gedrag van de mensen is gericht op andere belangen dan acceptatie. Soms zelfs volledig tegengesteld aan acceptatie.


  • Verticale as

    De verticale as staat voor de opstelling die iemand tegenover een ander heeft. Zo bestaat er ‘boven-gedrag’ en ‘onder-gedrag’. Met ‘boven’ wordt hier bedoeld dat iemand dominant gedrag vertoont naar de ander. Iemand beschouwt zich op dat moment als ‘meerdere’ van de ander. ‘Boven’ betekent dat het gedrag van de mensen is gericht op veel invloed ten opzichte van de ander.

    Met ‘onder’ wordt hier bedoeld dat iemand onderdanig gedrag vertoont naar de ander. Iemand beschouwt zich op dat moment als ‘ondergeschikte’ van de ander. ‘Onder’ betekent dat het gedrag nauwelijks of niet is gericht op veel invloed ten opzichte van de ander.


  • Gedragingen

    De uitwerking van ‘samen-gedrag’, ‘tegen-gedrag’, ‘boven-gedrag’ en ‘onder-gedrag’ is als volgt te omschrijven:

    Samen-gedrag

    Verantwoordelijk, behulpzaam, respecterend, dankbaar, samenwerkingsgezind.

    Tegen-gedrag

    Onafhankelijk, wantrouwend, standvastig, kritisch, twijfelzucht (ziekelijk onvermogen beslissingen te nemen).

    Boven-gedrag

    Actief, initiërend, beïnvloedend, beheersend, motiverend.

    Onder-gedrag

    Passief, afhankelijk, onderdanig, conformerend, bescheiden.


  • Analyseren en beïnvloeden

    De RvL helpt bij het categoriseren van gedrag. Daardoor kan je iemands gedrag (en diens patronen) analyseren. Puur door de volgende vragen te stellen: is het gedrag samen of tegen en boven of onder?

    Het ‘plaatsen’ van gedrag is niet alleen belangrijk om iemand beter te begrijpen, het ‘plaatsen’ van gedrag is ook belangrijk bij het inspelen op iemands gedrag. Gedrag is volgens Leary namelijk altijd een gevolg van gedrag. Gedrag heeft altijd een achtergrond, een oorzaak, een bron.

    Leary stelt daarom nadrukkelijk dat ieder mens alle gedragingen in zich heeft en aan de acht gedragingen van de RvL geen waardeoordeel moet worden gekoppeld (gedrag is dus nooit per definitie goed of fout). Een stabiele persoonlijkheid kan elk van de acht gedragingen bewust inzetten. Al naargelang de situatie, het doel en de persoon tegenover zich, kiest men dan een bepaald gedrag.

    Feitelijk gaat de RvL uit van de stelling:”Gedrag van een ander is iemands eigen keuze.” De RvL gaat er namelijk vanuit dat wanneer iemand het gedrag van de ander heeft gecategoriseerd, deze persoon het gedrag van de ander kan beïnvloeden met eigen gedrag.